Voor acute hulp
(06) 33 74 71 79

Eenzaamheid, een taboe dat doorbroken moet worden

Onlangs hebben we vanuit het Diaconaal Platform Doetinchem een workshop rondom het thema eenzaamheid gehad. Een groot aantal vrijwilligers, buurtcoaches en hulpverleners is met veel informatie na afloop van de workshop weer huiswaarts gegaan. Wat weten we eigenlijk van eenzaamheid, wie zijn er eenzaam en wat kunnen we er gezamenlijk aan doen?

Eenzaamheid is nog steeds een groot taboe. Je praat er niet makkelijk over en je ziet het ook niet gauw aan mensen. Toch moeten we dit taboe doorbreken. In Doetinchem zijn ca 4560 mensen zeer eenzaam en 30% (op een inwoneraantal van 57.000 toch al gauw 17.000) matig eenzaam. Dit is een landelijk cijfer dat gehanteerd wordt: 8% van de bevolking is zeer eenzaam. In de grote steden loopt dit percentage op tot wel 30%. Eenzaamheid komt voor onder alle lagen van de bevolking. Een overzicht:

  • 20% van gescheiden mensen voelt zich sterk eenzaam, tegenover 5% samenwonenden/gehuwden
  • meer oudere mensen dan jongeren voelen zich sterk eenzaam
  • 19-34 jaar = 7%
  • 35-49 jaar = 8%
  • 50-64 jaar = 9%
  • 65-74 jaar =  7%
  • 75-84 jaar = 10%
  • 85+ jaar = 14 %
    N.B. Een nieuwe groep van kinderen (van gescheiden ouders of door pestgedrag op school) tussen de 8-16 jaar is in opkomst. Hiernaar is echter nog maar weinig onderzoek gedaan.

Maar wat is eenzaamheid eigenlijk? Eenzaamheid is:  “Het subjectief ervaren van een onplezierig of ontoelaatbaar gemis aan (kwaliteit) van bepaalde sociale relaties.” (Van Tilburg, De Jong Gierveld, 2007)

Er zijn verschillende soorten van Eenzaamheid te onderscheiden:
Sociale eenzaamheid:  Het aantal betekenisvolle contacten dat iemand heeft is geringer dan gewenst.
Emotionele eenzaamheid: De kwaliteit van de gerealiseerde relaties blijft achter bij de wensen.
Existentiële eenzaamheid: Geen antwoord op zijnsvragen en zijnskwesties vinden, in het streven een zinvol leven te leiden.

Maar wat zijn nu de oorzaken van eenzaamheid? Er kunnen verschillende oorzaken genoemd worden waarbij ook een stapeling van oorzaken mogelijk is:

Individuele oorzaken:   bijv. weinig zelfvertrouwen, sociale angst,  onrealistische verwachtingen t.a.v. sociale relaties, beperking, psychische stoornis
Oorzaken die liggen in veranderingen in het sociale netwerk:   bijv. na echtscheiding, verhuizing, verlies partner, familie, vrienden
Oorzaken voortkomend uit inrichting van de maatschappij: bijv. individualisering, beeldvorming, opbouw en/of inrichting van wijk of buurt, verandering sociale verbanden en/of vrijwilligerswerk
Oorzaken voortkomend uit moeilijke leefomstandigheden:  bijv. armoede, werkloosheid of gezinssituatie

Mensen die sterk eenzaam zijn hebben ook nog eens te maken met:

  • Vaak een gevoel van ongeluk
  • Negatief wereld- en zelfbeeld
  • Grotere kans op verslaving en ontsporing
  • Grotere kans op gezondheidsproblemen
  • Gemiddeld een kortere levensverwachting

Maar hoe herken je vormen van eenzaamheid. Een aantal signalen: 

Lichamelijke signalen

  • Verslechterde zelfzorg
  • Vermoeidheid
  • Gebrek aan eetlust

Psychische signalen

  • Negatief zelfbeeld
  • Boosheid en bitterheid
  • Overmatig gebruik of verslaving

Sociale signalen

  • Weinig sociale contacten
  • Claimgedrag
  • Mensen op afstand houden

Omgevingssignalen

  • Verwaarloosd huis en/of tuin
  • Gordijnen dicht
  • Rommelig huis of juist heel netjes

Let op! De genoemde signalen hoeven niet te betekenen dat de persoon zich eenzaam voelt. De signalen kunnen ook wijzen op andere problemen.

Wat kun je doen als je een vermoeden hebt dat iemand eenzaam is:
– Ga het gesprek aan: deel/toets uw vermoeden bij de ander
– Erkenning en acceptatie vermoeden: herkent en erkent de persoon uw vermoeden of ontkent de persoon uw vermoeden
– Actiebereidheid toetsen: is de ander bereid er iets aan te doen of  is de ander niet bereid er iets aan te doen

Samen kunnen we iets tegen de eenzaamheid doen als we in staat zijn de signalen te herkennen en het gesprek erover durven aan te gaan. Probeer iemand die eenzaam is te helpen door “door te vragen” en te luisteren wat deze persoon graag wil. Begin in je directe omgeving, want eenzaamheid is dichterbij dan je denkt. Voor meer informatie kijk op www.eenzaamheid.nl